2026Murat Volkan DülgerTebliğ / konuşma

Özet

Bilgisayar Mühendisleri Dayanışma Derneği’nin (BMDD) 4-6 Eylül 2026 tarihlerinde Urla’da (İzmir) düzenlediği Bilişim Hukuku Yaz Kampı 2026’da sunulan tebliğin sunum dosyasıdır. Sunumda aklamanın yerleştirme, ayrıştırma ve bütünleştirme aşamaları ile finansal teknolojilerin, kripto varlıkların ve yapay zekanın bu aşamalarda kullanılması ele alınmaktadır.

Tebliğin metni

Bu metin, sunumun düzyazıya aktarılmış kısa hâlidir. Slaytlar, görseller ve tablolar PDF sürümünde yer alır.

Üç teknoloji, tek aklama zinciri

Eylül 2026 tarihli bu sunum, mevzuatı 3 Eylül 2026 itibarıyla ele alarak suç gelirlerinin aklanmasında fintek, kripto varlıklar ve yapay zekânın nasıl kullanıldığını inceler. Üç teknolojinin her biri aklama zincirinde farklı bir işlev görür. Fintek hız sağlar: anlık ve geri alınamaz transfer, paranın hareketini uyum biriminin müdahale penceresinden daha hızlı hâle getirir. Kripto varlıklar mesafe yaratır: ademi merkeziyet ve yarı-anonimlik, kaynak ile varlık arasındaki bağı koparmanın maliyetini düşürür. Yapay zekâ ise kimliği hedef alır: deepfake ve sentetik kimlik müşteri tanımayı aşındırır. Gerçek bir şemada üçü birlikte çalışır. Sentetik kimlikle bir hesap açılır, bu hesap anlık ödemeyle beslenen bir katır ağına bağlanır ve katmanlama stablecoin üzerinden sınır ötesine taşınır.

Sunum dört soruya yanıt arar. Bu araçlar iddia edildiği ölçüde aklamada kullanılıyor mu? Düzenlemeler mevcut bir zararı mı karşılıyor, yoksa potansiyel bir riski mi öngörüyor? Bu teknolojiler aklamanın hacmini ve hızını mı artırıyor, yoksa yalnızca yöntemini mi değiştiriyor? Ülkemizdeki soruşturmalarda gerçekten bu araçlar mı hedefleniyor? Dördüncü soru en hassas olanıdır, çünkü ceza hukukunda hedef alınması gereken fiildir, aracın kendisi değil.

Kavramsal çerçeve ve iki ayrı rejim

Aklamanın klasik üç aşaması yerleştirme (placement), ayrıştırma (layering) ve bütünleştirme (integration) yeni teknolojilerle ortadan kalkmaz. Değişen, her aşamanın maliyeti, hızı ve tespit edilebilirliğidir. Klasik aklamada en pahalı aşama ayrıştırmaydı; kripto varlıklar bu maliyeti ciddi biçimde düşürmüştür. Buna karşılık aynı teknoloji, nakitte hiç bulunmayan kalıcı bir işlem kaydı üretir.

Rakamlar konusunda ihtiyatlı olmak gerekir. Sık aktarılan “küresel gayrisafi yurt içi hasılanın %2-5'i” tahmini, Uluslararası Para Fonu'nun 1998 tarihli bir konuşmasına dayanır; yayımlanmış bir yöntemi yoktur ve FATF bu rakamı aktarsa da benimsemez. UNODC'nin 2011 tarihli tahminine göre 2009 verisiyle suç gelirleri küresel hasılanın %3,6'sı, aklanan kısım ise %2,7'si (yaklaşık 1,6 trilyon ABD doları) düzeyindedir. Bu da geniş güven aralıklarıyla okunması gereken bir modelleme sonucudur.

Türk hukukunda iki ayrı rejim vardır. Ceza hukuku rejiminin merkezinde TCK m. 282 yer alır. Temel şekilde, alt sınırı altı ay veya daha fazla hapis cezasını gerektiren bir suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini yurt dışına çıkaran ya da gayrimeşru kaynağını gizlemek maksadıyla çeşitli işlemlere tâbi tutan kişiye 3-7 yıl hapis ve 20.000 güne kadar adli para cezası öngörülür. Bu değerleri bilerek satın alan, kabul eden, bulunduran veya kullanan kişi 2-5 yıl hapisle cezalandırılır. Önleyici rejim ise 5549 sayılı Kanun ve Tedbirler Yönetmeliği'ne dayanır; burada eşik şüphedir ve yaptırım idari para cezasıdır. Uygulamadaki sorunların önemli kısmı bu iki eşiğin karıştırılmasından doğar: bir şüpheli işlem bildirimi ne suç isnadıdır ne de tek başına delildir.

Kripto varlıklar: mevzuat, tipolojiler ve vakalar

Kripto varlıkların ihraç edilmesi, bulundurulması ve alınıp satılması suç değildir. TCMB Yönetmeliği (RG 16.04.2021 - 31456) yalnızca ödemelerde kullanımı yasaklar. 7518 sayılı Kanun (RG 02.07.2024 - 32590) ile 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'na kripto varlık tanımları ve m. 35/B, 35/C ile izin ve faaliyet rejimi eklenmiş, izinsiz kripto varlık hizmeti sunmak m. 109/A ile suç hâline getirilmiştir. Kripto varlık hizmet sağlayıcıları 2021'den bu yana MASAK yükümlüsüdür; 25.02.2025'ten itibaren seyahat kuralı uygulanmakta, 15.000 TL ve üzeri transferlerde kimlik bilgileri doğrulanmaktadır.

Sunumun temel dogmatik tespiti, “kripto suç” diye ayrı bir suç türü bulunmadığıdır. Kripto para yalnızca mevcut suçların yeni bir işleniş şeklidir. Bu nedenle yeni suç tipine gerek yoktur; mevcut normlar teknoloji-nötr yorumlanmalıdır. Sorun norm eksikliği değil, ispat ve kapasite sorunudur. Bazı yazarlar ise ispat kolaylığı ve caydırıcılık gerekçesiyle özel düzenleme savunmaktadır.

Tipolojiler arasında üç kuşak mikser, eşler arası ağlar, OTC brokerler, merkezi olmayan finans, gizlilik coin'leri ve stablecoin'ler öne çıkar. Chainalysis'in 2026 raporuna göre yasa dışı işlem hacminin %84'ü stablecoin'ler üzerinden gerçekleşmektedir. Karıştırma hizmeti sunmanın tek başına aklamaya iştirak olup olmadığı sorusunda kanaatimizce belirleyici olan, hizmetin aklama kastıyla ve suç gelirlerine yönelik olarak işletilip işletilmediğidir; salt gizlilik sağlama amacı yeterli değildir. Gizlilik coin'lerinde düzenleyici yanıt ayrışır: Avrupa Birliği hizmet sağlayıcıların bunları tutmasını yasaklarken (AMLR, uygulama 10 Temmuz 2027) Türkiye'de yasak yoktur, yalnızca uzaktan kimlik tespitine izin verilmez.

Silk Road ve Liberty Reserve vakaları, merkezî bir düğüm barındıran sistemlerin çökertilebildiğini gösterir. Aklamanın ölçeği ademi merkeziyetten değil, denetimsizlikten doğar. Tornado Cash, Cryptomixer ve Prince Group vakalarının ortak dersi de kripto varlıkların geri kazanılabildiğidir; ancak bu, kriptografiyi kırmakla değil, düğümdeki kayıtla ve uluslararası iş birliğiyle olur.

Tehdit gerçek mi, algı mı?

Chainalysis verilerine göre yasa dışı kripto hacmi 2025'te bir yılda %162 artarak 154 milyar dolara ulaşmıştır. Yine de bu hacim toplam zincir üstü hacmin %1'inin altındadır ve rakamlar geriye dönük olarak yukarı revize edilir: 2023 için ilk açıklanan 24,2 milyar dolar sonradan 46,1 milyar dolara yükseltilmiştir. Foley, Karlsen ve Putniņš'in 2019 tarihli çalışması da sık yanlış aktarılır; %46 oranı işlem sayısına ilişkindir ve 76 milyar dolar yaklaşık 2017 dönemine ait bir tahmindir. Değerlendirmemiz şudur: 2015 tarihli İngiliz Ulusal Risk Değerlendirmesi'nin “düşük risk” tespiti kendi döneminde doğruydu, bugün geçerliliğini yitirmiştir. Ancak “tehdit gerçek” demek “yasak doğru” demek değildir.

Fintek: görünmeyen asıl hacim

Kripto varlık görünür olduğu için tartışılır, fintek görünmez olduğu için tartışılmaz. Ödeme ve elektronik para kuruluşları, anlık ödeme sistemleri, neobankalar ve açık bankacılık meşru araçlardır; risk, hız ile denetim arasındaki asimetriden doğar. Anlık ödemede transfer saniyeler içinde nihai hâle gelir, izleme işlemi durduramaz ve iz çok sayıda kuruma dağılır. Katır hesaplar ve IBAN kiralamada sosyal medyada “kolay para” ilanlarıyla devşirilen kişilerin hesapları yasa dışı bahis, dolandırıcılık ve uyuşturucu gelirini dolaştırmak için kullanılır.

Türk hukukunda iki yeni düzenleme dikkat çeker. 7571 sayılı Kanun (RG 25.12.2025 - 33118) ile getirilen CMK m. 128/A, makul şüphe hâlinde hesabın 48 saate kadar askıya alınmasına ve elkoymaya imkân tanır. Alman hukukundaki rejimle karşılaştırıldığında süre, periyodik denetim ve etkin başvuru yolu bakımından güvence mimarisi daha zayıftır. 7589 sayılı Kanun (RG 31.07.2026 - 33326) ile TCK m. 158'e eklenen dördüncü fıkra ise katkısı yalnızca hesap bilgisi vermekle sınırlı failin cezasını yarı oranında indirir; yeni bir suç ihdas etmez. Değerlendirmemize göre yön isabetlidir, ancak sorunun kökü kast meselesidir ve indirim, kastın hiç bulunmadığı hâllerde mahkûmiyeti meşrulaştırmamalıdır.

Yapay zekâ: aynı teknolojinin iki yüzü

Yapay zekâ suç tarafında deepfake ile uzaktan müşteri kabulünün aşılmasına, sentetik kimliklere ve otonom ajanlarla insan müdahalesi olmadan katmanlamaya imkân verir. Asıl etkisi ise dolaylıdır: aklama tekniklerini radikal biçimde değiştirmez, öncül suçun, özellikle dolandırıcılığın verimliliğini ve ölçeğini kat kat artırır. Daha fazla suç geliri daha fazla aklama talebi demektir. Savunma tarafında ise anomali tespiti, blok zinciri analitiği ve ağ analizi öne çıkar. Bu durum ceza hukuku bakımından yeni sorular doğurur: otonom bir sistemin ürettiği işlem zincirinde kastın belirlenmesi, sorumluluğun paylaşılması ve savunmanın kendisine karşı kullanılan modeli inceleyip inceleyemeyeceği. Türkiye'de yürürlükte bir yapay zekâ kanunu yoktur. Bağlayıcı kural, MASAK Genel Tebliği Sıra No: 32 ve SPK Tebliği III-42.1.b gibi uzaktan kimlik tespiti mevzuatından gelir. Bu, deepfake riskine genel bir yasakla değil kimlik doğrulamanın teknik standardını yükselterek verilen, orantılı ve teknoloji-nötr bir yanıttır.

Düzenleyici yanıt ve öneriler

Düzenleyici mimari üç katmanlıdır: FATF standartları, Avrupa Birliği tüzükleri (MiCA, fon transferi tüzüğü, AMLR, AMLD6 ve AMLA) ve ulusal mevzuat. FATF'in Temmuz 2026 verilerine göre ülkelerin %83'ü seyahat kuralına ilişkin mevzuat çıkarmış, %34'ü Tavsiye 15'e büyük ölçüde uyumlu bulunmuştur. Türkiye 28.06.2024'te gri listeden çıkarılmış ve beş yılda uluslararası standartlarla büyük ölçüde uyumlu bir çerçeve kurmuştur; asıl eksiklik eşgüdümde ve uygulama kapasitesindedir. MASAK'ın 2023 faaliyet raporuna göre şüpheli işlem bildirimleri 601.555'e ulaşmıştır, ancak geri bildirimin olmadığı bir sistemde bu artış savunmacı bildirimin göstergesi de olabilir. FATF'in kendi uyarısına göre de yasaklar faaliyeti denetim dışına, yeraltına itebilir.

Öneriler dört muhataba yöneliktir. Yasa koyucu teknoloji-nötr normları, tanım netliğini ve elkoymada ölçülülüğü gözetmeli; katır hesap olgularında genel kastı karineye dönüştürmemelidir. Denetim otoriteleri ve kolluk, süreklilik gösteren uzman birimler ve hızlı adli yardımlaşma ile kapasite kurmalıdır. Yükümlüler müşteri kabulü, işlem izleme ve yönetişimden oluşan üç savunma hattını güçlendirmelidir. Son olarak masumiyet karinesi, kişisel verilerin korunması, mülkiyet hakkı ve adil yargılanma hakkı gözetilmelidir. Kripto varlık sahipliğinin kendisinin şüphe kaynağı sayıldığı bir uygulama ceza hukukunun temel ilkeleriyle bağdaşmaz. Sunumun bütünü, eylemsizlik ile aşırı tepki arasında bir ılımlılık çağrısı olarak okunmalıdır.

PDF indir

Bu konudaki diğer yayınlar