Özet
Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun yürürlüğe girdiği tarihten bu güne kadar ülkemizde bu alanda yaşananlar ve yapılması gerekenlerin anlatıldığı kısa bir sunum.
Tebliğin metni
Bu metin, sunumun düzyazıya aktarılmış kısa hâlidir. Slaytlar, görseller ve tablolar PDF sürümünde yer alır.
Herkesi ilgilendiren bir alan
Kişisel veriler, bunların korunması ve giderek kişisel verilerin korunması hukuku, sunumun yapıldığı dönemde Türkiye’de özellikle son iki yıldır sıkça konuşulan ve merak edilen bir alandı. Bu alan doğrudan kişilere ve kişilerin verilerine ilişkindir. Bu nedenle onunla ilgilenenler ve ilgilenmeyenler diye bir ayrım yapmak mümkün değildir. Zira bugün herkes ya veri sorumlusu ya veri işleyen ya da veri ilgilisi konumundadır. Mesleki faaliyetlerimizde çoğunlukla veri sorumlusu veya veri işleyen, hizmet alırken ya da tüketici olarak ise veri ilgilisiyiz.
Türkiye’de konuya ilişkin çeşitli düzenlemeler önceden de vardı; ancak alanı bir bütün olarak ele alan bir mevzuat eksikti. 7 Nisan 2016’da yürürlüğe giren 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu bu eksikliği büyük ölçüde gidermeye çalışmıştır. Bu tarih, Türkiye açısından kişisel verilerin korunması alanında bir dönüm ve dönüşüm noktası olarak görülmelidir.
Kanun neler getirdi?
Kanun, kişisel verilerin işlenmesine ilişkin genel ilkeleri koymuş, işleme şartlarını belirlemiş ve veri ilgilisinin haklarını düzenlemiştir. Hangi alan veya sektör olursa olsun işlemeye dair genel bir çerçeve böylece oluşmuştur. Veri sorumlusu ya da veri işleyen artık dilediği veriyi, dilediği miktarda ve dilediği biçimde işleyemez. Yürüttüğü faaliyette Kanun’da öngörülen işleme şartlarından biri bulunuyorsa işlemeyi bu şarta dayandırır; bulunmuyorsa ancak ilgilinin açık rızasıyla veri işleyebilir. Açık rıza, veri koruma hukukuyla hayatımıza giren bir kavramdır ve ilgilinin bilgilendirmeye dayanan, özgür iradesiyle açıkladığı irade beyanını ifade eder. Kanun’dan önceki gerekçesiz ve amaçsız veri işleme dönemi böylece sona ermiştir.
Veri ilgilisi açısından ise kişinin verileri üzerinde hâkimiyeti sağlanmıştır. Açık rızanın herhangi bir önkoşul olmaksızın ve özgür iradeyle verilebileceği açıklığa kavuşmuştur. Kişi, verilerinin hangi amaçla ve nasıl işlendiğini, kimlere aktarıldığını öğrenme ve talep etmesi hâlinde verilerinin mutlak surette silinmesi hakkına sahiptir. Böylece kişi verilerinin geleceğini belirleme hakkını kazanmıştır. Bütün bunlar, verinin ilk elde edilmesinden başlayarak her işlemde uyulması gereken genel ilkelerde toplanır. Bu ilkeler tüm veri işleme faaliyetlerinin özünde yer almalıdır.
Denetim mekanizması
Kanun’la bir düzenleme ve denetim organı da öngörülmüştür. Bu amaçla Kişisel Verileri Koruma Kurumu kurulmuş, Kurumun esas karar organı olarak Kişisel Verileri Koruma Kurulu göreve başlamıştır. Kurulun çıkardığı yönetmelikler, tebliğler, verdiği kararlar, yayınları ve akademik etkinlikleri, onun bir denetim organından çok daha fazlası olduğunu göstermektedir. Kanun’dan önce veri ilgilisinin şikâyetini yöneltebileceği bir kamu kurumu yoktu; veri sorumlusu da ihlali etkin biçimde denetleyip idari para cezasına hükmedebilecek bir kurumun baskısını hissetmiyordu.
Bu mekanizmanın iyi işlemesi, ilgililerin hakları konusunda yeterli bilgi ve farkındalığa sahip olmasına bağlıdır. Ancak Kanun’un ve Kurulun amacı ilgilinin şikâyet etmesi ve Kurulun ceza vermesi değildir. Yıllarca belirli ve açık kurallara bağlı olmadan faaliyet gösteren veri sorumlularından bir anda sıkı şartlara uymalarını beklemek doğru da değildir, mümkün de değildir. Bunun için yeterli süre ve konuya özgü etkin bir süreç gerekir. Nitekim Kurul da bazı kararlarında ihlal tespit etmesine rağmen idari para cezası vermemiş, veri sorumlusunun talimatlandırılmasına hükmetmiştir.
Uyumluluk süreci
Veri sorumluları, verinin ilk elde edilmesinden sonraki her aşamada veri koruma hukukunun ilke, usul ve esaslarına uygun davranmalıdır. Bu da “Kanun’a uyumluluk süreci” dediğimiz projelere bağlıdır. Süreç; yönetmelikler, tebliğler, ilke kararları, Kurul kararları, mahkeme içtihatları, rehberler ve uygulama örneklerinden oluşan bir bütünü kapsar. Uluslararası faaliyet gösteren şirketler 1995’ten beri 95/46/EC sayılı Direktif ve 25 Mayıs 2018’den bu yana GDPR ile bağlı oldukları için hazırlıklıdır. Ulusal ölçekte faaliyet gösteren şirketlerde ise yeterli bilinç henüz oluşmamıştır. Yine de akademik çalışmalar ve Kurulun gayretleriyle Kanun’un ilk yürürlüğe girdiği döneme göre büyük bir yol kat edilmiştir.
Veri sorumluları süreci çoğu zaman bir zorunluluktan ibaret görmekte ve mümkün olduğunca kaçınmaya çalışmaktadır. Çünkü süreç hem belirsiz bir alan yaratmakta hem de çalışanların katılımıyla yürütülmesi gereken uzun bir iş yükü getirmektedir. Önerimiz, uyumluluğa tamamlanacak bir proje olarak değil, herkes için geçerli bir insan hakkının öğrenilmesi ve her faaliyette buna uygun davranılması olarak bakılmasıdır. Amaç, şirketin Kanun’dan önceki faaliyetleri de dahil olmak üzere var olduğu sürece tüm veri işleme faaliyetlerini Kanun’a uygun yürütebileceği bir zemin kurmaktır.
Türkiye’de neler değişti, neler yapılmalı?
Her şeyden önce kişisel verilerin korunması hukuku adıyla, temas etmediği hiçbir hukuk dalı bulunmayan yeni bir hukuk dalı doğmuştur. Bu hukukun tüm toplumda bir davranış biçimi ve kültür olarak yerleşmesi gerekir. Kanaatimizce Türkiye bu alanda henüz yeterli düzeye ulaşmamıştır. Bunun nedeni yalnızca geride kalmış olmak değildir; Türkiye’nin konumu bu alanda üst seviyede olmasını gerektirmektedir. Bu nedenle sürekli gelişme ve iyileşme politikası benimsenmelidir.
Veri sorumluları bakımından en önemli unsur insan faktörüdür. Kanun’a uygun bir zemin kurmak, şirket bünyesinde çalışan ve şirketle herhangi bir biçimde ilişkisi olan herkesin görevidir. Bu yüzden herkesin veri koruma hukuku konusunda eğitilmesi ve bilinçlendirilmesi gerekir. Eğitim; mevzuat, akademik çalışmalar ve uygulamadaki sorunlar üzerine kurulmalı ve güncellemeleri izleyerek belli aralıklarla tekrarlanmalıdır. Kişisel verilerin korunması burada idari para cezası korkusuyla değil, saygı gösterilmesi gereken bir insan hakkı olarak ele alınmalıdır. Ezbere dayalı genel bir eğitim yerine, şirketin her kişisine ve her noktasına temas eden ve yerleşik hâle gelen bir anlayış hedeflenmelidir.
Veri ilgilisi bakımından ise şunu hatırlatmak gerekir. Veri sorumlusu ve veri işleyen için sayılan bütün yükümlülükler, esasen ilgiliye tanınan haktan kaynaklanır. Kanun’la birlikte bu hak yasal zemine oturmuş ve veri ilgilisi kavramı doğmuştur. Bireylerde farkındalık oluşmuş, bunu kullanabilecekleri hukuki güç de sağlanmıştır. Bu gücün somut görünümü Kurula şikâyet hakkıdır. İnceleme iki sonuca varabilir. Veri sorumlusu o bilgiye gerçekten ihtiyaç duyuyor ve Kanun’daki işleme şartlarından birine dayanıyorsa ihlal yoktur. İşlem için gerekli olmayan bir veri isteniyorsa bu ancak Kanun’a uygun alınmış açık rızaya dayandırılabilir. Açık rıza alınamazsa o verinin işlenmesinden ya da rıza gerektiren hizmetten vazgeçilmelidir. Hizmetin rıza verilmediği takdirde sunulmayacağı söylenerek açık rızanın hizmet şartına bağlanması, Kanun’un kabul etmediği ve Kurul kararıyla da hukuka aykırı bulunan bir hak ihlalidir.
Kişisel verilerin korunması hakkı herkesi ilgilendirir ve temas etmediği bir alan ya da sektör yoktur. Bu hukuk her alanda güncelleme yapılmasını gerektirmiştir. Bu hukukun gelişen dünyada bir ihtiyaç hâline geldiğini unutmadan onu çağa ayak uydurmak için bir fırsat olarak görmek, başta uyumluluk süreci olmak üzere her faaliyette özünü anlamaya çalışmak ve veri korumanın bir kültüre dönüşmesi için çaba göstermek gerekir.
Bu konudaki diğer yayınlar
Dülger, Murat Volkan / Gümüş, Gülçin, “Unutulma Hakkı”, Prof. Dr. Yadigar İzmirli’ye Armağan, Savaş Yayınevi, Ankara, 2024, s. 1019-1141.
Dülger, Murat Volkan / Gümüş, Gülçin, “KVK Kanunu’nda Özel Nitelikli Kişisel Verilerin İşlenmesi ve Yurt Dışına Veri Aktarımı Kapsamında Yapılan Değişikliklere İlişkin Değerlendirmeler”, Academia.edu, 25 Mart 2024.
Dülger, Murat Volkan / Gümüş, Gülçin, “Kişisel Verileri Koruma Kurulunun 18 Temmuz 2022 Tarihinde Yayınlanan Karar Özetlerine İlişkin Değerlendirmelerimiz”, Dülger Hukuk Bürosu, 1 Eylül 2022.
Dülger, Murat Volkan / Gümüş, Gülçin, “Kişisel Sağlık Verilerinin Boşanma Davasında Delil Olarak Kullanılması”, Hukuk ve Daha Fazlası Dergisi, S. 9, Haziran 2022, s. 76-84.
Dülger, Murat Volkan, “Kişisel Verileri Koruma Kurulu’ndan Avukatların İcra Takip Dosyalarına Vekaletname Olmaksızın Erişebilmesine İlişkin Çok Önemli Bir Karar”, Dülger Hukuk Bürosu, 15 Ağustos 2021.
Dülger, Murat Volkan / Gümüş, Gülçin, Kişisel Verilerin Korunması Hukuku, 4. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2026.

