Özet
Yaklaşık üç yılı aşkın bir süredir, KVKK uyum projeleri yürütüyoruz. Hali hazırda elliden fazla projede yer aldık ve yer almaya da devam ediyoruz. Özellikle VERBİS'e kayıt yükümlülüğü için getirilen sürenin sürenin sonuna yaklaştıkça, meslektaşlarımızdan uyum sürecinin nasıl gerçekleştirileceğine ilişkin çok sayıda soru alıyoruz.
Özellikle Anadolu'da bu konudaki bilgi biriminin yeterli düzeyde olmadığını gözlemliyoruz.İşte bu eksikliğe bir nebze yanıt olması amacıyla uyum projelerini birlikte yürüttüğümüz değerli meslektaşlarım Av. Yavuz Selim Dicle ve Av. Sezen Yankı Esen ile birlikte hazırlamış olduğumuz bu sunumu değerli meslektaşlarımızın ve konuyla ilgilenenlerin ilgisine sunuyoruz.Sevgi ve bilginin paylaştıkça artacağı düşüncesinden hareketle bilgiyi saklamadan paylaşmak gerektiğini düşünüyoruz.Umarız, konunun ilgilerine bir nebze faydası olur.
Tebliğin metni
Bu metin, sunumun düzyazıya aktarılmış kısa hâlidir. Slaytlar, görseller ve tablolar PDF sürümünde yer alır.
Uyum çalışmasının aşamaları
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'na (KVKK) uyum, birbirini izleyen aşamalardan oluşan bir proje olarak ele alınır. Aksiyon planı strateji belirleme ile başlar; ardından organizasyon ve görev dağılımı, politika ve prosedürler, eğitim, iç iletişim ve farkındalık gelir. Son aşama denetleme, risk analizi ve tedbirlerdir. Proje planı yapıldıktan sonra bir bilgilendirme eğitimi düzenlenmelidir. Bu eğitim mümkünse kurumun bütün çalışanlarına verilir. Bu imkân kısıtlıysa en azından uyum projesinde aktif görev alacak her birimden seçilen bir veya iki kişilik çalışma grubunun tamamı bilgilendirilmelidir. Eğitimde verinin neden önemli olduğu, Kanunun yürürlük tarihi ve öngördüğü süreler, Kanundaki tanımlar, veri sahibinin hakları, verilerin silinmesi, yok edilmesi ve anonim hâle getirilmesi, verilerin aktarılması, uyum süreci, cezai sorumluluk ve karşılaştırmalı veri koruma mevzuatı ele alınır.
Kişisel veri işleme envanteri
Uyumun temelini kişisel veri işleme envanteri oluşturur. Veri Sorumluları Sicili Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendine göre envanter, veri sorumlularının iş süreçlerine bağlı olarak yürüttükleri veri işleme faaliyetlerini işleme amaçları ve hukuki sebebi, veri kategorisi, aktarılan alıcı grubu ve veri konusu kişi grubuyla ilişkilendirerek oluşturdukları; azami muhafaza süresini, yabancı ülkelere aktarımı öngörülen verileri ve veri güvenliği tedbirlerini açıkladıkları belgedir. Aynı Yönetmeliğin 5. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendi sicile kayıtla yükümlü veri sorumlularına envanter hazırlama yükümlülüğü getirir. (d) bendi ise aydınlatma yükümlülüğünde, ilgili kişi başvurularının yanıtlanmasında ve açık rızanın kapsamının belirlenmesinde envantere dayalı olarak Sicile sunulan bilgilerin esas alınacağını öngörür.
Envanter, verileri işleyen birimlerden toplanan bilgilerle doldurulur. Bu bilgiyi “ilgili kullanıcı” girer. İlgili kullanıcı, verilerin teknik olarak depolanması, korunması ve yedeklenmesinden sorumlu bilgi teknolojileri birimi hariç, veri sorumlusu organizasyonu içinde veya onun talimatıyla kişisel veri işleyen kişidir. Her birim önce ana sürecini, sonra bunu oluşturan alt süreçleri birbirini izleyen adımlar hâlinde yazar. Böylece verinin iş süreçleri arasındaki akışı görünür hâle gelir. Sunumdaki örneklerde işe alım, tedarikçi seçimi, mobil cihaz zimmeti, işe giriş ve işe dönüş muayeneleri ve yıllık satış raporlarının hazırlanması gibi süreçler yer alır.
Her alt süreç için toplanan, kullanılan ve saklanan veriler, bunların kategorileri (kimlik, iletişim, özlük, finans, pazarlama vb.) ve Kanunun 6. maddesinde sınırlı sayıda sayılan özel nitelikli veriler ayrıca belirtilir. Bunlara verinin kaynağı (kişinin kendisi, farklı bir departman, tedarikçiler, devlet daireleri veya bir sistem), veri konusu kişi grubu ve işleme amacı eklenir. Saklama şekli basılı, elektronik ya da uygulama olarak gösterilir. Elektronik dosyalarda adres en küçük klasöre kadar, basılı belgelerde dolap ve klasör adı yazılır. Erişim yetkileri kişi adıyla değil rol bazında belirtilir. Saklama süresinde önce yasal bir süre olup olmadığına bakılır. Mevcut verinin kaç yıldır tutulduğu ve bugüne kadar imha yapılıp yapılmadığı da kaydedilir. Envanter ayrıca şirket içi ve dışı paylaşımları, transfer şeklini, yurt dışı aktarımı, Kanunun 5. ve 6. maddelerindeki hukuki sebebi ve alınan veri güvenliği tedbirlerini içerir. Veri güvenliği tedbirleri, Kurumun yayımladığı rehber doğrultusunda envantere işlenmelidir.
VERBİS'e kayıt
Kanunun 16. maddesine göre Veri Sorumluları Sicili kamuya açık tutulur ve kişisel veri işleyen gerçek ve tüzel kişiler veri işlemeye başlamadan önce Sicile kaydolmak zorundadır. Sicile veri sorumlusunun ve varsa temsilcisinin kimlik ve adres bilgileri, işleme amaçları, veri konusu kişi grupları ve veri kategorileri, alıcı grupları, yabancı ülkelere aktarımı öngörülen veriler, güvenlik tedbirleri ve azami saklama süresi girilir. Yalnızca otomatik olmayan yollarla veri işleyenler, noterler, avukatlar, arabulucular, mali müşavirler, gümrük müşavirleri, siyasi partiler ile belirli koşullarla dernek, vakıf ve sendikalar bu yükümlülükten istisna tutulmuştur.
Kayıt süreci yedi adımda ilerler. Veri sorumlusu başvuru formunu ıslak imzalı olarak Kuruma gönderir veya KEP adresi üzerinden kayıt olur. Kurum başvuruyu uygun bulursa giriş bilgilerini e-postayla iletir. Veri sorumlusu bir irtibat kişisi belirler. İrtibat kişisi e-devlet üzerinden sisteme kaydolur, bilgileri girer ve onaylar. Sonunda bilgiler kamuya açık hâle gelir. Envanter kaydında veri kategorileri tek tek girilir; bunlara işleme amaçları, alıcı grupları, en uzun saklama süreleri, kişi grupları, yurt dışı aktarım ve güvenlik tedbirleri bağlanır. Kayıt “Onayla ve Gönder” ile tamamlanır.
Politikalar, prosedürler ve komite
Uyum danışmanlığı aşamasında boşluk analiziyle tespit edilen eksiklikler giderilir. Önce bir Kişisel Veri Koruma Politikası ve bir Özel Nitelikli Kişisel Veri Koruma Politikası oluşturulmalıdır. Asgari olarak talep yönetimi, saklama ve imha, doküman ve kayıt yönetimi prosedürleri de hazırlanmalıdır. Kanunun 6. maddesinin (4) numaralı fıkrası, özel nitelikli verilerin işlenmesinde Kurulca belirlenen yeterli önlemlerin alınmasını şart koşar. Bu önlemler Kurulun 31/01/2018 tarihli ve 2018/10 sayılı Kararı ile belirlenmiştir. Karar ayrı bir politika ve prosedür öngörür. Bu verileri işleyen çalışanlara düzenli eğitim verilmesi, gizlilik sözleşmeleri yapılması ve yetkilerin periyodik olarak kontrol edilmesi gerekir. Görev değişikliğinde ya da işten ayrılmada yetkiler derhal kaldırılmalıdır. Elektronik ortamda kriptografik yöntemler, güvenli loglama ve uzaktan erişimde en az iki kademeli kimlik doğrulama aranır. Aktarımda şifreli kurumsal e-posta veya KEP, sunucular arasında VPN ya da sFTP kullanılır.
Kanunun 4. maddesindeki “işlendikleri amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olma” ilkesi veri minimizasyonunu gerektirir. Envanterdeki veriler işleme amaçlarıyla karşılaştırılmalı, amaç için gerekli olmayan veriler işlenmemelidir. Kurul kararları bu ilkenin uygulamadaki sonuçlarını gösterir. Spor salonlarında üye girişinin el ve parmak izi taramasıyla zorunlu ve tek yol olarak yapılması ölçülü bulunmamıştır (2019/81 ve 2019/165 sayılı Kararlar). Kimlik doğrulaması için kan grubu ve din bilgisini de içeren arkalı önlü kimlik görüntüsü istenmesi de hukuka aykırı görülmüştür (2019/294 sayılı Karar).
Şirket bünyesinde politikayı uygulamak, geliştirmek ve uyumu denetlemekle görevli bir temsilci veya Kişisel Verilerin Korunması Komitesi atanması önerilir. Bu yapı teknik ve hukuki bilgiye, yeterli yetki ve kaynağa sahip olmalı; resmî atama yazısıyla atanıp tüm personele duyurulmalıdır. Saklama ve imha politikasında saklama süreleri veri kategorisi bazında belirlenir, yılda en az iki periyotta kontrol edilir ve imha kayıtları 3 yıl saklanır. Mevzuatta süre yoksa Yönetmeliğin 9. maddesinin 4. fıkrasındaki ölçütler (sektör teamülü, hukuki ilişkinin süresi, zamanaşımı vb.) dikkate alınır.
Başvurular, veri ihlali, aydınlatma ve açık rıza
Kanunun 11. maddesindeki haklar için bir başvuru sistemi kurulmalı ve talepler en geç 30 gün içinde yanıtlanmalıdır. Başvuru Tebliği yazılı, elektronik ve uygulama yoluyla başvuru usullerini düzenler. Kurul, başvuruyu yalnızca noter veya e-imza yoluyla kabul eden bir operatöre Tebliğe uyumda azami özen göstermesi talimatını vermiştir. Başvuruya yalnızca hizmet hattını işaret eden bir e-postayla karşılık veren bir bankaya da hatırlatmada bulunmuştur (2019/277 sayılı Karar). Veri ihlallerine karşı rolleri ve bildirim yöntemini belirleyen bir prosedür gerekir. Kanunun 12. maddesinin (5) numaralı fıkrasındaki “en kısa süre”, Kurulun 2019/10 sayılı Kararı ile 72 saat olarak yorumlanmıştır.
Aydınlatma yükümlülüğü, açık rıza bulunsun ya da bulunmasın, her veri işlemede yerine getirilmelidir. Bu yükümlülük ilgili kişinin talebine bağlı değildir ve ispat yükü veri sorumlusundadır. Metin anlaşılır ve sade olmalı, muğlak ifadeler içermemelidir. Asgari unsurları veri sorumlusunun kimliği, işleme amacı, aktarım yapılacak taraflar ve amaçları, toplama yöntemi ve hukuki sebep ile 11. maddedeki haklardır. Açık rıza belirli bir konuya ilişkin olmalı, bilgilendirmeye dayanmalı ve özgür iradeyle açıklanmalıdır. Aydınlatma ile açık rıza ayrı ayrı alınmalıdır (2018/90 sayılı Karar). Sözleşmeye dayalı işlemede açık rızanın hizmet şartı olarak dayatılması, Kurulca hakkın kötüye kullanılması sayılmış ve idari yaptırımla sonuçlanmıştır. Hukuki dayanak olmadan reklam amaçlı kısa mesaj gönderen bir eğitim kurumuna 50.000 TL idari para cezası verilmiştir (2019/276 sayılı Karar).
Yurt dışına aktarım ve sürekli denetim
Yurt dışına aktarılacak veriler tek tek belirlenmeli ve Kanunun 9. maddesindeki şartları taşıyıp taşımadığı incelenmelidir. Kurum henüz güvenli ülke listesi yayımlamamış, yalnızca bir kontrol listesi yayımlamıştır. Bu listenin ilk sorusu karşılıklılıktır ve pek çok ülke bakımından uygulanamamaktadır. Bu durumda karşılıklı taahhütname imzalanıp Kurul onayına sunulması gerekir; ancak uygulamada bu taleplere olumlu dönüş alınamamaktadır. Açık rıza alınması ise operasyonel bakımdan oldukça güçtür. Uyum tamamlandıktan sonra denetimlerin yıllık olarak tekrarlanması önerilir. Bulgulara karşı tedbirler bir plan dâhilinde alınmalıdır. Veri işleyenlerle müteselsil sorumluluk ihtimali bulunduğundan veri işleyenler de düzenli aralıklarla denetlenmelidir. Yeni süreçler ortaya çıktığında bunların riskleri Kanun kapsamında değerlendirilmelidir.
Bu konudaki diğer yayınlar
Dülger, Murat Volkan / Gümüş, Gülçin, “Unutulma Hakkı”, Prof. Dr. Yadigar İzmirli’ye Armağan, Savaş Yayınevi, Ankara, 2024, s. 1019-1141.
Dülger, Murat Volkan / Gümüş, Gülçin, “KVK Kanunu’nda Özel Nitelikli Kişisel Verilerin İşlenmesi ve Yurt Dışına Veri Aktarımı Kapsamında Yapılan Değişikliklere İlişkin Değerlendirmeler”, Academia.edu, 25 Mart 2024.
Dülger, Murat Volkan / Gümüş, Gülçin, “Kişisel Verileri Koruma Kurulunun 18 Temmuz 2022 Tarihinde Yayınlanan Karar Özetlerine İlişkin Değerlendirmelerimiz”, Dülger Hukuk Bürosu, 1 Eylül 2022.
Dülger, Murat Volkan / Gümüş, Gülçin, “Kişisel Sağlık Verilerinin Boşanma Davasında Delil Olarak Kullanılması”, Hukuk ve Daha Fazlası Dergisi, S. 9, Haziran 2022, s. 76-84.
Dülger, Murat Volkan, “Kişisel Verileri Koruma Kurulu’ndan Avukatların İcra Takip Dosyalarına Vekaletname Olmaksızın Erişebilmesine İlişkin Çok Önemli Bir Karar”, Dülger Hukuk Bürosu, 15 Ağustos 2021.
Dülger, Murat Volkan / Gümüş, Gülçin, Kişisel Verilerin Korunması Hukuku, 4. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2026.

