Özet
21. Türk Ceza Hukuku Günleri’nde (4-7 Haziran 2026, Antalya Barosu Kongre Merkezi) 5 Haziran 2026 günü 9. oturumda sunulan tebliğin sunum dosyasıdır. Kongrenin konusu “Türk Ceza Hukuku Reformunun 21. Yılında Maddi Gerçeğe Ulaşma Amacı Bağlamında Deliller ve İspat” olarak belirlenmiştir.
Tebliğin metni
Bu metin, sunumun düzyazıya aktarılmış kısa hâlidir. Slaytlar, görseller ve tablolar PDF sürümünde yer alır.
Hız asimetrisi ve düzenlemenin doğuşu
Bu sunum, 5 Haziran 2026 tarihinde Antalya’da düzenlenen 21. Türk Ceza Hukuku Günleri’nde yapılmıştır. Çıkış noktası basit bir gözlemdir. Klasik elkoyma haftalarla işler; oysa banka transferi saniyelerle, kripto varlık hareketi milisaniyelerle ölçülür. Suçtan elde edilen değer, çok sayıda hesap üzerinden katmanlandırma (layering) yoluyla kısa sürede ulaşılamaz hâle gelir. Geleneksel koruma tedbirleri bu hıza yetişemediği için menfaat çoğu zaman kaybolur. 24 Aralık 2025 tarih ve 7571 sayılı Kanun’un 22. maddesiyle getirilen CMK m. 128/A, bu boşluğa cevap olarak doğmuştur.
Düzenlemenin iki itici gücü vardır. İlki uluslararası baskıdır. Türkiye 21 Ekim 2021’de Mali Eylem Görev Gücü (FATF) tarafından gri listeye alınmış, 28 Haziran 2024’te bu listeden çıkmıştır; ancak güçlendirilmiş tedbir taahhütleri sürmektedir. İkincisi kripto varlık ekosistemidir. FATF 15. Tavsiye kripto varlık hizmet sağlayıcıları için küresel standardı belirlemiş, AB’nin MiCA Tüzüğü kapsamlı bir lisans ve denetim rejimi getirmiştir. Dağıtık defter teknolojisinde (DLT) işlemler geri alınamadığı için müdahalenin hızı belirleyici olmuştur.
Hükmün üç katmanı
CMK m. 128/A, aslında üç ayrı işlevi tek maddede toplar. İlk üç fıkra askıya almayı düzenler. TCK m. 142/2-e, m. 158/1-f, m. 158/1-l ve m. 245’te sayılan dört suç tipinde banka, ödeme hizmeti sağlayıcısı (ÖHS) ve kripto varlık hizmet sağlayıcısı, makul şüphe bulunması hâlinde hesap işlemlerini en fazla 48 saat askıya alabilir. Bu karar, öncesinde yargı kararı aranmaksızın aktörlerin kendi değerlendirmesiyle alınır. Karar derhal Cumhuriyet başsavcılığına ve hesap sahibine bildirilir; hesap sahibi askının kaldırılması için savcılığa başvurabilir ve savcı bu talebi 24 saat içinde karara bağlar. “Derhal” kavramına somut bir saat sınırı konulmamış olması ise belirsizlik yaratmaktadır. Askıya alınan menfaat başka bir mali kuruma aktarılırsa alıcı kuruma bildirim yapılır. Bu transfer izleme (hop-tracing) imkânı, aklamanın katmanlandırma aşamasına eşzamanlı müdahaleyi mümkün kılar ve sınır ötesi akışların takibinde bir araç hâline gelir.
Dördüncü ve beşinci fıkralar elkoymayı düzenler. Kural hâkim kararıdır; gecikmesinde sakınca olan hallerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle de elkonulabilir. Savcı emri 24 saat içinde hâkim onayına sunulur, hâkim 48 saat içinde karar vermezse tedbir kendiliğinden kalkar. CMK m. 128’deki bilirkişi raporu zorunluluğu burada aranmaz. Soruşturma veya kovuşturma evresinde elkonulan menfaatin mağdura ait olduğu anlaşılırsa doğrudan iade edilebilir. Bu, TCK m. 54-55’teki klasik müsadere rejiminden ayrılan, mağduru merkeze alan ve varlık geri kazanımı (asset recovery) yaklaşımına yakın bir mekanizmadır. Güvenli işleyişi ise gerçek hak sahibinin somut belgelerle ve yargısal değerlendirmeyle tespitine bağlıdır.
Altıncı ve yedinci fıkralar destekleyici niteliktedir. Askıya alma kararı veren gerçek ve tüzel kişiler hukuki sorumluluk taşımaz. Amaç, FATF 15. Tavsiye’deki “güvenli liman” yaklaşımıyla uyum ve aşırı engelleme (over-blocking) yerine doğru kararın teşvikidir. Ne var ki burada kullanılan yetki fonksiyonel olarak bir kamu yetkisidir. Anayasa m. 125 son fıkra ve AİHM’in fonksiyonel isnad doktrini karşısında, ağır kusur ve kötüniyet hâllerinde devletin sorumluluğu sürmektedir. Kuruluşlar istenen bilgi ve belgeleri 10 gün içinde vermek zorundadır; aksi hâlde 50.000 ile 300.000 Türk Lirası arasında idari para cezası uygulanabilir. CMK m. 332 ile çatışma özel kural ilişkisi içinde m. 128/A lehine çözülmeli, cezada ölçülülük gözetilmeli ve mücbir sebep savunmasına yer verilmelidir.
Önce müdahale, sonra denetim
Klasik müdahale modelinde (Eingriffsmodell) önce yargısal denetim yapılır, sonra temel hakka müdahale edilir. CMK m. 128/A’da sıra tersine dönmüştür: önce özel aktör karar verir, sonra savcı, en son hâkim. Yargıç güvencesi (Richtervorbehalt) tedbirin başında devre dışı kalır ve sonradan kurulmak istenir. Ortaya, MASAK’a tanınan idari bloke yetkisiyle kavramsal akrabalığı olan hibrit bir yapı çıkar. Askıya alma ile elkoyma aynı sürecin parçalarıdır ama nitelikleri farklıdır. Klasik elkoyma reaktiftir, delil ve müsadereye odaklanır. Askıya alma ise suçun unsurları belirginleşmeden mali akışı durdurmayı ve mağdurun zararını azaltmayı amaçlar. Kararı bir özel hukuk süjesinin kamu yetkisi kullanarak vermesi, yargı yolu ve sorumluluk sorularını da beraberinde getirir.
Temel haklar açısından değerlendirme
Mülkiyet hakkı, Anayasa m. 35 ve AİHS Ek 1 No’lu Protokol m. 1 ışığında üçlü testle sınanır. Kanunilik bakımından yalnız yasal dayanak yetmez, norm kalitesi de aranır. Oysa elkoyma için şüphe eşiği hükümde belirtilmemiş, iyiniyetli üçüncü kişiler için koruma öngörülmemiştir. Bilişim suçlarıyla mücadele açıkça meşru bir amaçtır; asıl sınav ölçülülüktedir. Adil denge yönünden tedbir süresi için açık bir azami sınır yoktur, müdahalenin hesabın tümüne yayılma riski vardır, etkili itiraz için gerekli gerekçe bilgisi sınırlıdır ve toplum nezdinde damgalama tehlikesi bulunur.
Masumiyet karinesi (Anayasa m. 38/4, AİHS m. 6/2) yalnız mahkûmiyet aşamasıyla sınırlı değildir. Sadece makul şüpheye dayanan müdahale, henüz hiçbir cezai sıfat verilmemiş kişinin finansal varlığını kısıtlar ve örtük bir suçlama izlenimi yaratabilir. Çözüm, somut gerekçe ve bildirimlerde nötr bir dil kullanılmasıdır. Etkili başvuru hakkı (AİHS m. 13, Kudła v. Polonya) erişilebilir, hızlı ve sonuç üretebilen bir yol ister. Hesap sahibinin ilk muhatabı ise yargısal nitelikte olmayan savcılıktır. Bildirimin asgari içeriği (dayanak, somut olgular, miktar) düzenlenmediği için hesap sahibi neye itiraz edeceğini bilemez; literatürde “karanlık itiraz” denen risk budur. Koruma tedbirleri teorisinin üç direği olan yargısal denetim, geçicilik ve ölçülülük de bu sorunların ölçütünü verir.
Karşılaştırmalı hukuk
Budapeşte Sözleşmesi’ni Türkiye 2010’da imzalamış, 2014’te onaylamıştır. CMK m. 128/A’nın “askıya al – elkoy” yapısı, Sözleşmenin “muhafaza et – ürettir” mantığına kavramsal olarak çok yakındır. 2022 tarihli İkinci Ek Protokol özel sektörle doğrudan işbirliği araçları sunar ve kanaatimizce Türkiye’nin bu metni onaylaması stratejik öneme sahiptir. Almanya’da StPO § 111e–j uyarınca kural hâkim kararıdır, gecikmede sakınca hâlinde bir hafta içinde yargısal onay aranır. Birleşik Krallık’ta POCA 2002 ve CFA 2017 çerçevesinde hesap dondurma emri mahkeme kararıyla verilir. ABD’de 18 U.S.C. §§ 981–983 kapsamındaki müsaderede Bajakajian ve Timbs kararları ölçülülüğü, Honeycutt kararı bireysel kusura bağlılığı dayatır. Avusturya’da kural mahkeme kararıdır, acil hâllerde polis ya da savcı kararı sonradan yargısal onaya sunulur. İtalya’da önleyici elkoyma (CPP m. 321) hâkim kararıyla uygulanır. Fransa’da özel elkoymalar Loi 2010-768 ile düzenlenmiş, elkonulan malların yönetimi AGRASC’a, mali istihbarat TRACFIN’e bırakılmıştır ve Anayasa Konseyi’nin ölçülülük denetimi içtihadı yerleşiktir. AB düzeyinde Direktif 2014/42’den 2024/1260’a geçilmiş, Tüzük 2018/1805, MiCA, 2024 Aklamayla Mücadele Paketi ve AMLA çerçeveyi tamamlamıştır.
Bu sistemlerde üç ortak ilke görülür: yargısal denetim merkezdedir, ölçülülük somut kıstaslarla sınırlanır ve iyiniyetli üçüncü kişiler ayrıca korunur. Türk modeli dört noktada bunlardan sapar. Başlangıç müdahalesinde doğrudan yargısal denetim yoktur, elkoyma için şüphe eşiği belirtilmemiştir, müdahalenin suça konu kısımla sınırlı olduğu açıkça yazılmamıştır ve iyiniyetli üçüncü kişi koruması bulunmaz.
Eleştiri ve öneriler
Değerlendirmemiz beş eksende toplanır: kamu gücünün özelleştirilmesi (Anayasa m. 6, 8 ve 9), Anayasa m. 13 bakımından ölçülülük sorunu, klasik modelden “önleyici ceza muhakemesi” paradigmasına kayış, sorumsuzluğun gölgesinde ket vurma etkisi (chilling effect) ve saklamasız (non-custodial) cüzdanlarda müdahalenin fiilen mümkün olmaması gibi kripto varlığa özgü teknik sınırlar. Dört suç tipiyle sınırlı katalog da dardır. Asgari olarak TCK m. 243, 244 ve 245/A’nın kapsama alınması sistematik ve pratik açıdan rasyoneldir. Elkoyma eşiği ise CMK m. 128’deki “kuvvetli şüphe” ve m. 100’deki “kuvvetli suç şüphesi” ile birlikte okunmalıdır. Önerdiğimiz eşik, somut olgulara dayanan, makul şüpheyi aşan ve kuvvetli şüpheye yaklaşan yoğunlaşmış şüphedir.
Kısa vadede hâkim onaylarının somut gerekçeye dayanması, şüphe eşiğinin makul şüpheyi aşacak biçimde yorumlanması, müdahalenin yalnız suça konu miktara yöneltilmesi ve Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvurunun etkin işletilmesi gerekir. CMK m. 141 ve devamındaki tazminat yolu da gerekçeli ve hızlı bir mekanizma olarak çalışmalıdır. Orta vadede hâkim onayı süresi kısaltılmalı, istisnalar daraltılmalı, 48 saatte sonuçlanan etkili bir itiraz yolu kurulmalı ve sorumsuzluk rejimi ağır kusur ve kötüniyetle sınırlanmalıdır. Önerdiğimiz dokuz fıkralı model norm; işlevsel suç tanımını, bildirimin asgari içeriğini, transfer izleme bildiriminin somutlaştırılmasını, yoğunlaşmış şüphe eşiğini, müdahalenin suça konu menfaatle sınırlandırılmasını, 48 saatlik karar süresiyle iyiniyetli sahip (innocent owner) mekanizmasını, daraltılmış sorumsuzluğu, idari para cezasında ölçülülüğü ve gerekçesiz kararların Anayasa m. 36 karşısında etkili denetim dışı sayılmasını içerir.
Bu konudaki diğer yayınlar
Dülger, Murat Volkan, “Kripto Varlıkların Suç Gelirlerinin Aklanmasında Kullanılması ve Alınması Gereken Önlemler”, İstanbul Aydın Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 10, S. 1, 2024, s. 41-94.
Dülger, Murat Volkan, “Sosyal Ağ Sağlayıcıların İnternet Haber Sitelerinin ve Şebekeler Üstü Hizmet Sağlayıcıların Hukuki Rejimi ve Eleştirisi”, Dülger Hukuk Bürosu, 1 Haziran 2023.
Dülger, Murat Volkan, “Belgede Sahtecilik Suçlarının Konusu Olarak Elektronik Belge”, Belgede Sahtecilik ve Vergi Suçları Sempozyumu 21-24 Ekim 2019, Yargıtay Başkanlığı / TOBB ETÜ Hukuk Fakültesi Yayını, Ankara, 2020.
Dülger, Murat Volkan, “WhatsApp Güvenlik Değişikliği Ne Anlama Geliyor? Verilerimiz Paylaşılacak mı?”, Dülger Hukuk Bürosu, 5 Ocak 2021.
Dülger, Murat Volkan, “Ticari Elektronik İleti ve İleti Yönetim Sistemi”, Dülger Hukuk Bürosu, 15 Kasım 2020.
Dülger, Murat Volkan, Bilişim Suçları ve İnternet İletişim Hukuku, 11. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2025.

