Çalışmaya ulaşın
Tebliğin metni
Bu metin, sunumun düzyazıya aktarılmış kısa hâlidir. Slaytlar, görseller ve tablolar PDF sürümünde yer alır.
Paradan kripto paraya
Para denince akla ilk olarak madeni paralar ve banknotlar gelir. Oysa para, mal ve hizmet bedelinin ve borçların ödenmesinde kullanılan, genel kabul görmüş ortak bir değişim aracıdır. Somut bir varlığa sahip olması şart değildir. Tarih boyunca farklı topluluklar farklı eşyaları değişim aracı olarak kullanmış; mal paradan (commodity money) temsili paraya, itibarî paradan (fiat money) elektronik paraya ve nihayet kripto paraya uzanan bir gelişim yaşanmıştır.
Kripto para birimi (cryptocurrency), üçüncü bir tarafın hizmetine gerek duymadan taraflar arasında para transferini mümkün kılan elektronik bir para sistemidir. Bitcoin, Ethereum, XRP (Ripple), Litecoin, Tether ve Stellar bunların bilinen örnekleridir. Bağımsızlık, dağıtık yapı, güvene dayanmama, mahremiyet, para hareketlerinde aracıya ihtiyaç duymama ve şeffaflık bu birimlerin başlıca özellikleridir. Buna karşılık anonimlik, işlemlerin geri alınamaması, değerlerdeki oynaklık, siber saldırı, denetimsizlik ve spekülatif ilk sanal para arzları (ICO) önemli riskler doğurur.
Yasaklar ve uluslararası düzenleme çabaları
Kripto paraların kullanımı Çin, Cezayir, Bolivya, Ekvador, Hindistan, Bangladeş, Nepal, Kamboçya, Makedonya, Endonezya, Pakistan ve İzlanda gibi 10'u aşkın ülkede yasaklanmıştır. ABD, Kanada, Avustralya, Meksika, Kosta Rika, Almanya, Fransa, Hollanda, İsviçre, İsrail, BAE ve Japonya gibi pek çok ülkede ise Bitcoin ve diğer kripto paraların kullanımı yasaldır. Henüz bu konuda kararını açıklamamış ülkeler de vardır.
Uluslararası çabalar, kripto paraların potansiyel yararları ve riskleri konusunda uzlaşı sağlamaya odaklanmıştır. OECD bünyesindeki Mali Eylem Görev Gücü (FATF), Haziran 2014'te “Sanal Para Birimleri: Temel Tanımlar ve Potansiyel Anti-Kara Para Aklama ve Terörizmin Finansmanı Riskleri” ve Haziran 2015'te “Sanal Para Birimlerine Risk Temelli Bir Yaklaşım Rehberi” başlıklı belgeleri yayımlamıştır. Avrupa Bankacılık Otoritesi (EBA) ise 13 Aralık 2013'te kullanıcılara bir uyarı notu, 4 Eylül 2014'te sanal para birimleri hakkında bir görüş ve 9 Ocak 2019'da Avrupa Komisyonu'na kripto para değerleri hakkında bir tavsiye raporu sunmuştur.
Türkiye'deki durum
Sunumun hazırlandığı tarih itibarıyla Türkiye'de kripto varlıklara ilişkin herhangi bir kanuni düzenleme bulunmamaktadır. Konu, BDDK'nın 25 Kasım 2013 tarihli basın açıklaması, Hazine Müsteşarlığı'nın 11 Ocak 2018 tarihli basın açıklaması ile SPK'nın 27 Kasım 2017 tarihli Genel Mektubu ve 27 Eylül 2018 tarihli Haftalık Bülten açıklamasında ele alınmıştır. Bitcoin, 6493 sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun kapsamına da girmez. Zira herhangi bir resmî veya özel kuruluş tarafından ihraç edilmemekte ve karşılığı için güvence verilmemektedir.
Türk Ceza Kanunu bakımından kripto para suçları
Bitcoin sisteminde para hareketlerini izlemek ve takma adlardan gerçek kişilere ulaşmak oldukça güçtür. Bu nedenle yasa dışı faaliyetlerini gizli yürütmek isteyenler zamanla kripto paralara yönelmiştir. Silk Road, Liberty Reserve ve Sheep Marketplace bunun bilinen örnekleridir. Bununla birlikte kripto para kullanmak suç değildir ve ceza sorumluluğu doğurmaz. Kanunsuz suç ve ceza olmaz (nullum crimen sine lege, nulla poena sine lege).
Kripto paralar ise çeşitli suçların konusu olabilir. Hırsızlık suçu (TCK m. 141) bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası gerektirir; suçun bilişim sistemlerinin kullanılması suretiyle işlenmesi hâlinde (TCK m. 142/2-e) ceza beş yıldan on yıla kadar hapistir. Bilişim sistemini engelleme, bozma, verileri yok etme veya değiştirme fiilleriyle haksız çıkar sağlanması, başka bir suç oluşturmadığı takdirde, TCK m. 244/4 uyarınca iki yıldan altı yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır.
Bu noktada Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun 17.11.2009 tarihli kararı (E. 2009/11-193, K. 2009/268) yol göstericidir. Olayda sanıklar, haksız biçimde ele geçirdikleri internet bankacılığı şifresiyle katılan firmanın hesabındaki 10.750 TL'yi kendi açtırdıkları hesaba havale etmiş ve aynı gün başka bir şubeden çekmiştir. Tartışma, verinin hırsızlık suçunun konusu olup olamayacağı üzerinde yoğunlaşmıştır. Genel Kurul, faillerin kastının veriyi bir yerden başka bir yere göndermek değil, verinin temsil ettiği parayı mal olarak edinmek olduğunu belirtmiştir. Karar, kripto paraların vasfının ne olduğu (para, menkul kıymet veya emtia) ve bilişim sistemi kullanılarak işlenen hırsızlığın konusunu neyin oluşturduğu sorularını gündeme getirir. Paraya asıl değerini veren onun alım gücüdür ve bu güç bugün verilerle temsil edilmektedir.
Dolandırıcılık ve aklama
Dolandırıcılık suçu (TCK m. 157) bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası gerektirir. Suçun bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle işlenmesi hâlinde (TCK m. 158/1-f) ceza üç yıldan on yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıdır. Bu bentte hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adli para cezası ise suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz. Kripto paralar bakımından bu suç özellikle ilk sanal para arzlarında (initial coin offering, ICO) karşımıza çıkar.
Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama suçu (TCK m. 282), alt sınırı altı ay veya daha fazla hapis cezasını gerektiren bir suçtan elde edilen değerleri yurt dışına çıkarmayı ya da gayrimeşru kaynağını gizlemek veya meşru yolla elde edildiği kanaatini uyandırmak amacıyla çeşitli işlemlere tabi tutmayı üç yıldan yedi yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası ile yaptırıma bağlar. Aklama yerleştirme, ayrıştırma ve bütünleştirme aşamalarından oluşur. Kripto paralar, sahip oldukları özellikler nedeniyle bu üç aşamanın her birinde kullanılabilir.
Değerlendirme
Blockchain teknolojisi ve onun ilk ürünü olan bitcoin, başta ekonomi ve ticaret olmak üzere hayatın her alanında köklü değişimler vaat etmektedir. Hükümetler ise muhafazakâr bir tutum alarak kripto paraları tanımlayan, düzenleyen, hukuki statülerini belirleyen ve denetleyen hükümler getirmeden doğrudan yasaklayıcı düzenlemelere başvurmaktadır. Kanaatimizce gelecek, onun hakkında ne düşündüğümüzden bağımsız olarak, korumaya çalıştığımız temel değerleri değiştirecektir. Gelişime ve yeniliğe direnmek ise bu dönüşümün hızını kesmeyecektir.
Bu konudaki diğer yayınlar
Dülger, Murat Volkan, “Kripto Varlıkların Suç Gelirlerinin Aklanmasında Kullanılması ve Alınması Gereken Önlemler”, İstanbul Aydın Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 10, S. 1, 2024, s. 41-94.
Dülger, Murat Volkan, “Sosyal Ağ Sağlayıcıların İnternet Haber Sitelerinin ve Şebekeler Üstü Hizmet Sağlayıcıların Hukuki Rejimi ve Eleştirisi”, Dülger Hukuk Bürosu, 1 Haziran 2023.
Dülger, Murat Volkan, “Belgede Sahtecilik Suçlarının Konusu Olarak Elektronik Belge”, Belgede Sahtecilik ve Vergi Suçları Sempozyumu 21-24 Ekim 2019, Yargıtay Başkanlığı / TOBB ETÜ Hukuk Fakültesi Yayını, Ankara, 2020.
Dülger, Murat Volkan, “WhatsApp Güvenlik Değişikliği Ne Anlama Geliyor? Verilerimiz Paylaşılacak mı?”, Dülger Hukuk Bürosu, 5 Ocak 2021.
Dülger, Murat Volkan, “Ticari Elektronik İleti ve İleti Yönetim Sistemi”, Dülger Hukuk Bürosu, 15 Kasım 2020.
Dülger, Murat Volkan, Bilişim Suçları ve İnternet İletişim Hukuku, 11. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2025.

