2018Murat Volkan DülgerTebliğ / konuşma

Özet

Sunumda, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun getirdikleri, tanımlar, dikkat edilmesi gereken hususlar, uyum sürecinde atılması gereken adımlar, kişisel veriler korunmadığında yasalarda öngörülen suçlar ve kabahatler ile Yargıtay kararları ile KVK Kurulu kararları; ayrıca GDPR'a ilişkin kısa bir bilgilendirme yer almaktadır.

Tebliğin metni

Bu metin, sunumun düzyazıya aktarılmış kısa hâlidir. Slaytlar, görseller ve tablolar PDF sürümünde yer alır.

Kanunun künyesi ve uluslararası arka plan

Bu sunum, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) için öngörülen uyum süresinin 07.04.2018 tarihinde dolmasının ardından, veri sorumlularının bu sürece ne ölçüde hazır olduğu sorusundan hareket eder. 108 sayılı “Kişisel Verilerin Otomatik İşleme Tabi Tutulması Karşısında Bireylerin Korunması Sözleşmesi” 28/01/1981 tarihinde Türkiye'nin de dahil olduğu Avrupa Konseyi üye ülkelerince imzalanmış, uygun bulma kanununun 17/02/2016 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanmasıyla iç hukukumuzun parçası olmuştur. 6698 sayılı Kanun 24/03/2016 tarihinde TBMM'de kabul edilmiş, 07/04/2016 tarihli ve 29677 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Temel kavramlar ve işleme şartları

Ad, soyadı, kimlik, pasaport, ehliyet ve telefon numarası, özgeçmiş, meslek bilgisi, medeni durum ve adres gibi bilgiler kişisel veridir. Irk, etnik köken, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep veya diğer inançlar, kılık ve kıyafet, dernek, vakıf ya da sendika üyeliği, sağlık, cinsel hayat, ceza mahkûmiyeti ve güvenlik tedbirleri ile biyometrik ve genetik veriler ise özel nitelikli kişisel verilerdir. Veri sorumlusu, işleme amaçlarını ve vasıtalarını belirleyen, veri kayıt sisteminin kurulması ve yönetilmesinden sorumlu gerçek veya tüzel kişidir. Veri işleyen ise veri sorumlusu adına verileri işleyen gerçek ve tüzel kişilerdir; çağrı merkezi şirketleri, pazar araştırma şirketleri ve kuryeler buna örnektir.

Kişisel verileri işlemenin ana kuralı ilgili kişinin açık rızasını almaktır. Açık rıza belirli bir konuya ilişkin olmalı, genel nitelik taşımamalıdır. Bilgilendirmeye dayanmalı, yani verilerin hangi amaçla işleneceği açıkça belirtilmeli ve aydınlatma yükümlülüğü yerine getirilmelidir. Özgür iradeyle açıklanmalı, ön şarta bağlanmamalıdır. Kanunda öngörülme, fiili imkânsızlık, sözleşmenin kurulması veya ifasıyla ilgili olarak gerekli olma, veri sorumlusu için zorunlu olma, ilgili kişinin veriyi alenileştirmesi, bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması için zorunluluk ve veri sorumlusunun meşru menfaati hâllerinde açık rıza aranmaz. Meşru menfaatin kapsamı çok geniştir ve bu nedenle dar yorumlanmalıdır. Ancak meşru menfaatin varlığı yeterli değildir; veri minimizasyonu ve ölçülülük ilkeleri gözetilerek menfaatler dengesi kurulmalıdır.

Veri sorumlusunun yükümlülükleri ve ilgili kişinin hakları

Veri sorumlusu, verilerin hukuka aykırı işlenmesini ve verilere hukuka aykırı erişilmesini önlemek ve muhafazalarını sağlamak için her türlü teknik ve idari tedbiri almakla yükümlüdür. Veriler onun adına başka bir kişi tarafından işleniyorsa bu tedbirlerden o kişiyle birlikte müştereken sorumludur. İstisna kapsamında olmayan veri sorumluları, Sicile başvuru ve Sicille ilgili işlemlerde kullanılan internet tabanlı bilişim sistemi olan VERBİS'e kayıt yaptırmak zorundadır. Aydınlatma yükümlülüğü gereğince ilgili kişi; veri sorumlusunun kimliği, işleme amacı, verilerin kimlere aktarılabileceği, toplama yöntemi ve hukuki sebebi ile sahip olduğu haklar konusunda bilgilendirilmelidir.

İlgili kişi, verilerinin işlenip işlenmediğini öğrenme, işlenmişse bilgi talep etme, işleme amacını ve verilerin bu amaca uygun kullanılıp kullanılmadığını öğrenme, eksik veya yanlış işlenmişse düzeltilmesini, verilerin silinmesini veya yok edilmesini ve aktarılmışsa bunun üçüncü kişilere bildirilmesini isteme haklarına sahiptir. İşlenen verilerin analiz edilmesi suretiyle aleyhine bir sonuç ortaya çıkmasına da itiraz edebilir. İşlenmesini gerektiren sebepler ortadan kalktığında veriler resen veya ilgili kişinin talebi üzerine silinir, yok edilir ya da anonim hâle getirilir. Usul ve esasları düzenleyen yönetmeliğe göre imha edilmesi gereken veriler en çok altı aylık periyotlarla kontrol edilmeli, ilgili kişinin talebi hâlinde ise otuz gün içinde işlem yapılarak kendisine bilgi verilmelidir.

Verilerin aktarılması

Kural olarak kişisel veriler ilgili kişinin açık rızası olmadan üçüncü kişilere aktarılamaz; bunun istisnaları Kanunun 5. ve 6. maddelerinde düzenlenmiştir. Bir şirketler topluluğu içindeki farklı şirketler arasındaki veri transferi de üçüncü kişiye aktarım sayılır. Buna karşılık veri sorumlusu sıfatına sahip bir tüzel kişinin bünyesinde, örneğin çalışanlar arasında gerçekleşen transferler üçüncü kişiye aktarım değildir. Yurt dışına aktarım daha sıkı koşullara bağlıdır. Kanunun 9. maddesine göre açık rıza olmaksızın veriler yurt dışına çıkarılamaz. Yabancı ülkede yeterli koruma varsa 5. ve 6. maddelerdeki şartlar uygulanır. Yeterli koruma yoksa, Türkiye'deki ve ilgili yabancı ülkedeki veri sorumlularının yeterli korumayı yazılı olarak taahhüt etmeleri ve Kurulun izni ile açık rıza aranmaksızın aktarım yapılabilir.

Uyum süreci

Yükümlülükler yeni kaydedilen veriler için Kanunun yayımından altı ay sonra başlamıştır. Geçici 1. madde uyarınca yayımdan önce işlenmiş veriler ise iki yıl içinde Kanuna uygun hâle getirilmelidir. Uyum için önerilen eylem planı strateji belirleme, organizasyon ve görev dağılımı, politika ve prosedürler, eğitim, iç iletişim ve farkındalık ile denetim, risk analizi ve tedbirler aşamalarından oluşur. Başarı için yönetim desteği önemlidir. Yönetim, hukuk, insan kaynakları, bilgi sistemleri, pazarlama, denetim ve kalite ile iş birimlerinin temsilcilerinden bir ekip oluşturulmalıdır.

Politika ve prosedürler aşaması, kaydedilen ve işlenen tüm verileri giriş ve elde ediliş yöntemi, özel nitelikli olup olmadığı, izin ihtiyacı, işleme gerekçesi, erişim yetkisi ve transfer bilgisiyle tespit eden bir kişisel veri envanteriyle başlar. Ardından verinin yaşam döngüsünü işleme, erişim, muhafaza, imha ve aktarım açısından inceleyen bir boşluk analizi yapılır. Son olarak kurumsal veri koruma politikası, onay ve bilgilendirme formları, veri işleyen sözleşmeleri, VERBİS kaydı, arşiv verilerinin yapılandırılması ve personel farkındalık eğitimi gibi adımlarla uyum danışmanlığı yürütülür. Uyum süreci bir defalık değil, yaşayan bir yapı olmalıdır. Hukuka uygunluk, doğruluk ve güncellik, belirli, açık ve meşru amaçlarla işleme, amaçla sınırlılık ve gereğinden uzun süre saklamama ilkelerine uyulmalıdır.

İdari yaptırımlar ve Kurul kararları

Kanunun 18. maddesi uyarınca aydınlatma yükümlülüğünü yerine getirmeyenlere 5.000 Türk lirasından 100.000 Türk lirasına kadar, 12. maddedeki veri güvenliği yükümlülüklerini yerine getirmeyenlere 15.000 Türk lirasından 1.000.000 Türk lirasına kadar, Kurulun 15. madde uyarınca verdiği kararları yerine getirmeyenlere 25.000 Türk lirasından 1.000.000 Türk lirasına kadar ve Veri Sorumluları Siciline kayıt ve bildirim yükümlülüğüne aykırı davrananlara 20.000 Türk lirasından 1.000.000 Türk lirasına kadar idari para cezası verilir.

Kişisel Verileri Koruma Kurulu kararları uygulamanın yönünü göstermektedir. Veri ihlalini ilgili kişilere 17 ay, Kurula 10 ay gecikmeyle bildiren veri sorumlusu hakkında, bu sürenin Kanundaki “en kısa süre”yi aştığı gerekçesiyle idari yaptırım uygulanmıştır. Sözleşmenin ifası için zaten işlenebilen veriler için ayrıca açık rıza alınmasının ve hizmetin açık rızaya bağlanmasının ilgili kişiyi yanıltacağı, hakkın kötüye kullanılması anlamına geleceği ve açık rızayı sakatlayacağı belirtilmiştir. Mahkemenin talebi üzerine gereğinden fazla veri aktarılmasının hukuki yükümlülük kapsamında değerlendirilemeyeceği ve ölçülülük ilkesine aykırı olduğu kabul edilmiştir. Bir belgeyi aynı isimli başka bir kişiye gönderen ve böylece sistemsel bir açığa işaret eden veri sorumlusu ile şirket adresi yerine ilgili kişinin ev adresini sözleşme örneklerine yazan veri sorumlusu hakkında da idari yaptırım uygulanmıştır.

Ceza hukuku boyutu ve karşılaştırmalı görünüm

Ceza sorumluluğu bakımından TCK m. 135-140 hükümleri uygulanır. TCK m. 135'e göre hukuka aykırı olarak kişisel verileri kaydedene bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir veri kişilerin siyasi, felsefi veya dini görüşlerine, ırki kökenlerine, ahlaki eğilimlerine, cinsel yaşamlarına, sağlık durumlarına veya sendikal bağlantılarına ilişkinse ceza yarı oranında artırılır. TCK m. 136, verileri hukuka aykırı olarak başkasına veren, yayan veya ele geçireni iki yıldan dört yıla kadar hapisle cezalandırır. TCK m. 138, kanuni süreler geçtiği hâlde verileri yok etmeyenlere bir yıldan iki yıla kadar hapis öngörür. Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2014 tarihli kararlarında yalnızca sır niteliğindeki verilerin korunacağına dair bir hüküm bulunmadığını vurgulamıştır. Yargıtay 12. Ceza Dairesi de kişiyi belirleyen veya belirlenebilir kılan her türlü bilgiyi kişisel veri saymakla birlikte, uygulama alanının aşırı genişlememesi için somut olayın titizlikle değerlendirilmesini ve failin hukuka aykırı hareket ettiğini bildiğinin ya da bilebilecek durumda olduğunun ayrıca tespitini aramaktadır. Konuşma içeriği bulunmayan arama kaydı dökümlerinin akrabalara gönderilmesi haberleşmenin gizliliğini ihlal değil, TCK m. 136/1'deki suçu oluşturur (Y. 12. CD., E. 2014/22994, K. 2015/2630, T. 16.2.2015). Tüzel kişilere ait bilgiler kişisel veri sayılmamakta, özel hayata ilişkin görüntü ve sesler bakımından ise daireler arasında farklı yaklaşımlar görülmektedir.

GDPR, temel ilkelere ve açık rızaya, ilgili kişi haklarına, uluslararası veri transferine ve otorite kararlarına aykırılık hâlinde %4'e kadar (azami 20 milyon Euro), çocuk verileri için özel rıza, mahremiyet odaklı tasarım (privacy by design), AB'de temsilci bulundurma ve teknik ve organizasyonel yükümlülüklere aykırılık hâlinde ise %2'ye kadar (azami 10 milyon Euro) ceza öngörür.

PDF indir

Bu konudaki diğer yayınlar