2020Murat Volkan DülgerTebliğ / konuşma

Güncelleme notu: Bu yazı, KVKK'nın yurt dışına aktarımı düzenleyen 9. maddesinin eski hâline göre yazılmıştır. Madde, 12.03.2024 tarihli ve 32487 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7499 sayılı Kanunla değiştirilmiş; değişiklik 01.06.2024'te yürürlüğe girmiştir.

Özet

28 Ocak 2020 tarihinde İstanbul Barosu Kişisel Verilerin Korunması Komisyonu tarafından düzenlenen "Veri Koruma Günü Sempozyumu"nda yapmış olduğum "Bağlayıcı Kurumsal Kurallar" başlıklı konuşmamın sunumuna buradan ulaşabilirsiniz. Tebliğimin makale hali, daha sonra yayınlanacaktır.

Tebliğin metni

Bu metin, sunumun düzyazıya aktarılmış kısa hâlidir. Slaytlar, görseller ve tablolar PDF sürümünde yer alır.

Üçüncü ülkelere veri paylaşım yöntemleri

Avrupa hukukunda üçüncü ülkelere kişisel veri paylaşımı dört yoldan yapılabilir: Avrupa Komisyonu kararı, model hükümler, bağlayıcı kurumsal kurallar ve yalnızca ABD ile AB arasındaki paylaşımlarda geçerli olan Gizlilik Kalkanı (Privacy Shield). Komisyon kararında, Avrupa Komisyonu paylaşım yapılacak üçüncü ülkenin mevzuatının kişisel verileri yeterli şekilde koruduğuna karar verir. GDPR m. 45'e göre Komisyonun bir üçüncü ülkenin, bu ülkedeki bir bölgenin veya sektörün ya da uluslararası bir kuruluşun yeterli koruma sağladığına karar verdiği hâllerde aktarım için ayrıca spesifik bir onay gerekmez. Ancak hakkında böyle bir karar verilen ülke sayısı çok azdır; İsviçre ve İsrail bunlara örnektir, ABD ise bu ülkeler arasında değildir.

Model hükümler (model clause), Avrupa Komisyonu veya Avrupa veri koruma yetkililerince kabul edilen standart sözleşme hükümlerine dayandığı ölçüde, ilke olarak geçerli bir meşrulaştırma mekanizması sayılır ve sözleşmenin hazırlanması çok zaman almaz. Buna karşılık sözleşme metinlerinin durağan yapısı nedeniyle çoklu ve değişen paylaşımlar için yetersiz kalabilir; ayrıca aranan standartları karşılamak için tarafların kişisel bilgileri kullanımını etkileyen çok sıkı gereklilikler içermesi gerekir. Model hükümler dışında yurt dışına paylaşımı kolaylaştıran diğer yol Güvenli Liman (Safe Harbor) idi. Avrupa Adalet Divanı Güvenli Liman İlkelerinin artık geçerli olmadığına karar verince, şirketlerin yeniden model hükümlere ve yoğun evrak işine dönmemesi için Avrupa Komisyonu ile ABD arasındaki müzakereler sonucunda Gizlilik Kalkanı oluşturulmuştur.

Davranış kuralları

Davranış kuralları GDPR m. 40'ta, 95/46/EC sayılı Direktife göre daha ayrıntılı düzenlenmiştir. Bunlar GDPR hükümlerinin pratik yorumundan ibarettir: veri sorumluları kendi sektörleri için GDPR'ı yorumlayarak uyum kurallarını oluşturur. Bu kurallar sektörel ve teknolojik sorunlara çözüm ürettikleri ve kişisel verilerin daha iyi korunmasını sağladıkları için önemlidir. Onaylandıktan sonra şirketler uyumu sürekli olarak kendileri izlemek zorundadır; denetim otoriteleri de az çok rutin olmayan kontroller yapar. GDPR, sınırlı sayıda olmamakla birlikte, adil ve şeffaf veri işleme, meşru menfaatler, verilerin toplanması, takma ad kullanımı, ilgili kişilerin hakları, çocukların korunması, işleme güvenliği, veri ihlallerinin bildirimi, üçüncü ülkelere aktarım ve mahkeme dışı uyuşmazlık çözümü gibi konuları davranış kurallarının kapsamında sayar.

Birleşik Krallık örneği

Birleşik Krallık 1984, 1998 ve 2018 tarihli Veri Koruma Kanunları ile bu alanı düzenlemiştir. 1998 tarihli Kanun (Data Protection Act 1998), 95/46/EC sayılı Direktifin yükümlülüklerini yerine getirmek için çıkarılmış, 1984 tarihli Kanunu ilga etmiş ve 1981 tarihli Avrupa Konseyi Veri Koruma Sözleşmesinin gerekliliklerini de karşılamıştır. Kanun sekiz ilke öngörür: adil olma ve hukuka uygunluk, amaç, yeterlilik, doğruluk, saklama, haklar, güvenlik ve uluslararası paylaşım. Sekizinci ilkeye göre veri ilgilisinin hak ve özgürlükleri için yeterli koruma sağlanmadıkça Avrupa Ekonomik Alanı dışındaki bir ülkeye veya bölgeye veri paylaşımı yapılamaz.

İşlevleri ve taşıması gereken kriterler

Bağlayıcı kurumsal kurallar veri paylaşımını, hesap verebilirliği, veri gizliliği yönetimini, farkındalığı ve kişisel verilerin korunmasını sağlar; güven yarattıkları için ticari itibara da katkıda bulunurlar. Veri koruma otoriteleri, Direktifin 26/2. maddesi anlamında üçüncü ülkelere aktarım için yetkilendirme talepleri alır. Kurallar kapsamındaki veri ilgilileri, tek taraflı taahhütlerin hukuki etkileri veya grup üyeleri arasındaki sözleşmeler yoluyla üçüncü taraf lehtar olmalıdır. Kurallarda, tüm gruba uygulanan zorunlu yasal yükümlülüklerin bu kuralların uygulanmasını engelleyebileceğine dair açık bir hüküm de bulunmalıdır.

Başvuru, onay ve değişiklik

Başvuru formu kurallarla birlikte baş yetkili olduğu düşünülen veri koruma otoritesine gönderilir. Bu otorite formu onay istenen tüm otoritelere iletir ve baş yetkili otorite belirlenir. Baş yetkili otorite onay için diğer otoritelerle işbirliği yapar, taslak kararı EDPB'ye gönderir, kurallar EDPB'nin görüşüne göre tamamlanarak onaylanır ve birer örneği AEA'daki tüm veri koruma otoritelerine gönderilir. Onay, GDPR m. 63'teki tutarlılık mekanizmasına göre verilir. Grup, baş yetkili otorite seçimini Avrupa genel merkezinin yeri, veri koruma sorumluluğu taşıyan şirketin yeri, kuralları uygulamaya en elverişli şirketin yeri, işleme amaç ve araçlarına ilişkin kararların çoğunun alındığı yer ve AEA dışına en çok paylaşımın yapılacağı üye devletler ölçütleriyle temellendirmelidir. Başvuru formunda grup yapısı, veri akışları, uygunluk denetim mekanizmaları, otoritelerin denetimine izin, koordinasyon, değişikliklerin bildirimi ve taahhüt edilen güvenlik önlemleri yer alır. 2015 yılı itibarıyla onaylanan kurallar Fransa'da 24, İngiltere'de 17, Hollanda'da 12 ve Almanya'da 7 iken, 2018'de onaylanan kuralların sayısı 135'tir.

Kurallar, belirli şartlarla yeniden onay başvurusu yapılmadan güncellenebilir. Kurallara etkili biçimde uyulacağından emin olunmadan veri paylaşılmamalı, güncellemeler grup içindeki bir birim veya görevli tarafından takip edilip kaydedilmeli ve talep üzerine bilgi verilmeli, her değişiklik gerekçesiyle birlikte yılda bir kez ilgili otoriteye raporlanmalıdır.

Türk hukukunda taahhütname

Türk hukukunda yurt dışına veri aktarımında kural açık rızadır. İstisna olarak yeterli korumanın bulunduğu ülkelere aktarım yapılabilir; yeterli koruma yoksa taahhütname gerekir. Taahhütnamede Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler, veri talep eden ülke ile Türkiye arasındaki karşılıklılık durumu, her somut aktarımda verinin niteliği ile işlenme amaç ve süresi, aktarılacak ülkenin mevzuatı ve uygulaması ve oradaki veri sorumlusunun taahhüt ettiği önlemler yer almalıdır. Henüz Kurul tarafından kabul edilen bir taahhütname yoktur. Ancak önümüzdeki dönemde taahhütnamelerin kabul edilerek uygulanacağını ve bağlayıcı kurumsal kurallar hâlini alacağını söylemek mümkündür.

PDF indir

Bu konudaki diğer yayınlar